Công tác giải phóng mặt bằng lâu nay vẫn được xem là một trong những khâu khó nhất của các dự án hạ tầng đô thị. Ở những khu vực dân cư đông đúc, lịch sử đất đai phức tạp, mỗi mét vuông đất không chỉ là tài sản, mà còn gắn với sinh kế, ký ức và đời sống của nhiều thế hệ.
Bởi vậy, khi phường Thanh Xuân hoàn thành bàn giao 100% mặt bằng sạch phục vụ thi công dự án Vành đai 2,5 chỉ sau hơn 4 tháng triển khai, kết quả này được nhìn nhận không đơn thuần là một con số về tiến độ.
Đó là câu chuyện về cách một chính quyền cơ sở tổ chức công việc, đối thoại với người dân, tháo gỡ từng vướng mắc và biến một nhiệm vụ khó thành điểm sáng trong thực thi công vụ.
Dự án đường Vành đai 2,5 đoạn qua phường Thanh Xuân liên quan đến khoảng 700 hộ dân với hơn 39.000m2 đất. Đây là khu vực có mật độ dân cư cao, nhiều trường hợp đất đai hình thành qua nhiều thời kỳ, hồ sơ pháp lý không đồng nhất, người dân có nhiều kiến nghị, đề xuất khác nhau nên khối lượng công việc rất lớn, từ đo đạc, kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất, lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đến chi trả, vận động, tiếp quản và phá dỡ công trình.
Sau khi mặt bằng được bàn giao, diện mạo Vành đai 2,5 qua phường Thanh Xuân đã dần hiện rõ.
Những dãy nhà đã được tháo dỡ, các đoạn tuyến được mở ra, tạo điều kiện để nhà thầu tổ chức thi công. Đằng sau hình hài mới ấy là một quá trình làm việc liên tục, áp lực cao, có thời điểm cán bộ phường, lực lượng chuyên môn và các tổ công tác làm việc xuyên đêm, xuyên ngày nghỉ, ngày lễ.
Điểm đáng chú ý trong cách làm của phường Thanh Xuân là chính quyền không coi giải phóng mặt bằng chỉ là một thủ tục hành chính thông thường mà ngay từ đầu, địa phương xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, từ Đảng ủy, UBND phường đến các tổ dân phố, chi bộ khu dân cư và từng cán bộ trực tiếp bám địa bàn.
Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng do Bí thư Đảng ủy phường trực tiếp làm Trưởng ban, vận hành theo cơ chế lãnh đạo tập trung, kiểm soát xuyên suốt. Tinh thần được quán triệt là “chỉ bàn làm”, tập trung tháo gỡ mọi điểm nghẽn phát sinh trên thực tế. Với cách tiếp cận đó, từng nhiệm vụ được lượng hóa bằng sản phẩm cụ thể, gắn với tiến độ theo từng ngày, từng nhóm việc và từng hồ sơ.
Trong những cuộc làm việc với người dân, lãnh đạo phường nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu không chỉ là có mặt bằng để làm đường, mà còn phải cố gắng bảo đảm điều kiện sống của người dân sau di dời bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Chính cách đặt vấn đề ấy giúp quá trình tuyên truyền, vận động có thêm sức thuyết phục, bởi người dân nhìn thấy sự cầu thị và trách nhiệm từ phía chính quyền. Tại tầng 5 trụ sở UBND phường Thanh Xuân, một "văn phòng điều hành công tác giải phóng mặt bằng” được thiết lập và vận hành liên thông.
Có thời điểm, phường Thanh Xuân huy động 200-300 người làm việc cùng lúc. Các nhóm hồ sơ, pháp lý, kiểm đếm, tuyên truyền, chi trả, hỗ trợ di chuyển tài sản, an ninh trật tự… cùng phối hợp để quy trình không bị ngắt quãng.
Ông Hoàng Xuân Toàn, Tổ trưởng Tổ giải phóng mặt bằng Ban Quản lý dự án Đầu tư Hạ tầng, cho biết thời gian qua, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động của phường nói chung và của ban nói riêng đã làm việc với tinh thần tăng cường, xuyên suốt, tranh thủ cả ngày nghỉ để rà soát hồ sơ, đối thoại trực tiếp và tháo gỡ từng vướng mắc phát sinh. “Chúng tôi xác định giải phóng mặt bằng là trách nhiệm và danh dự”, ông Toàn nói.
Trong bối cảnh lực lượng cán bộ, công chức, viên chức trực tiếp của ban và các phòng chuyên môn chưa đầy 40 người, ông Toàn cho hay phường Thanh Xuân đã tổ chức lại bộ máy theo hướng chuyên sâu.
Theo đó, 11 tổ công tác được thành lập, phụ trách từng nhóm nhiệm vụ cụ thể như hồ sơ, chính sách, phương án; điều tra, đo đạc, kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất; tuyên truyền, vận động, đối thoại; tiếp nhận đơn thư, kiến nghị; kiểm kê số liệu; hỗ trợ pháp lý, tư pháp; chi trả tiền; cơ động hỗ trợ người dân di chuyển tài sản; tiếp quản, phá dỡ, thu dọn, bàn giao mặt bằng; bảo đảm an ninh trật tự; thông tin, tuyên truyền, định hướng dư luận.
Ông Toàn cho biết việc chia thành các tổ chuyên sâu giúp công việc không bị dồn ứ vào một đầu mối. Mỗi tổ có nhiệm vụ rõ ràng, có người phụ trách, có sản phẩm đầu ra và thời hạn cụ thể. Khi một hồ sơ phát sinh vướng mắc, tổ chuyên môn có thể rà soát ngay, báo cáo Ban Chỉ đạo để xử lý.
Đặc biệt, Phường Thanh Xuân đã chủ động kết nối, huy động thêm lực lượng từ các đơn vị hỗ trợ từ các phường bạn, các cán bộ đã nghỉ chế độ, sinh viên các trường đại học để bổ sung cho đội ngũ thực hiện chuyên môn.
Phương châm lập và phê duyệt dự thảo phương án bồi thường, tái định cư của phường Thanh Xuân là rõ chính sách, sát thực tế, linh hoạt trong vận dụng. "Chính cách làm này đã phát huy hiệu quả, bảo đảm tiến độ phê duyệt toàn bộ dự thảo phương án vào ngày 20/3", ông Toàn nói và cho biết một trong những yếu tố tạo nên tốc độ của quá trình giải phóng mặt bằng tại Thanh Xuân là phương thức triển khai "cuốn chiếu, dây chuyền".
Theo ông Toàn, các khâu không chờ nhau hoàn toàn, mà được tổ chức gối đầu, từ thông báo thu hồi đất, đo đạc, kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất, lập dự thảo phương án, phê duyệt, chi trả, vận động, tiếp quản và phá dỡ.
Ở khâu đo đạc, kiểm đếm, thay vì làm dàn trải, 10 tổ công tác với khoảng 70-80 người bám sát từng thửa đất, từng công trình. Thay vì làm dàn trải, các tổ tập trung xử lý theo từng khu vực, hoàn thành đến đâu rà soát, đối chiếu, lập hồ sơ đến đó.
Kết quả, 100% hộ dân hoàn thành kiểm đếm trong vòng một tháng, không phải thực hiện cưỡng chế kiểm đếm. Sau kiểm đếm là giai đoạn xác minh nguồn gốc đất, vốn được coi là một trong những khâu phức tạp nhất.
Ông Toàn cho hay nhiều thửa đất đã qua nhiều lần chuyển nhượng, sử dụng qua nhiều thời kỳ, có trường hợp thiếu giấy tờ, có trường hợp vừa là nơi ở vừa là nơi kinh doanh. Phường thực hiện phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng thửa", phân loại rõ các nhóm hồ sơ để có cơ sở lập phương án bồi thường, hỗ trợ chính xác nhất.
Trong quá trình này, khoảng 1.072 lượt tiếp công dân được các đơn vị liên quan của phường Thanh Xuân thực hiện. Nhiều đơn kiến nghị được tiếp nhận, phân loại và giải quyết kịp thời. Với những trường hợp còn băn khoăn, tổ công tác trực tiếp gặp gỡ, giải thích, đối chiếu quy định pháp luật và tình hình thực tế của từng hồ sơ. Cách làm này tuy mất nhiều thời gian, nhưng giúp giảm tâm lý nghi ngờ, hạn chế phát sinh khiếu nại phức tạp.
Đến khâu phê duyệt và chi trả, ông Toàn cho biết phường tổ chức theo hướng tập trung, công khai, thuận tiện cho người dân. Khi hồ sơ đủ điều kiện, UBND phường ban hành quyết định phê duyệt và tổ chức chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ. Chỉ trong tháng 3, 100% dự thảo phương án đã được phê duyệt với tổng số tiền khoảng 1.539 tỷ đồng.
Ở khâu cuối cùng là tiếp quản, phá dỡ, địa phương thực hiện phương châm "vị trí nào đã bàn giao thì tiếp quản, phá dỡ ngay". Theo ông Toàn, nhờ vậy, mặt bằng sạch được tạo ra liên tục, hạn chế nguy cơ tái lấn chiếm và giúp đơn vị thi công có điều kiện triển khai ngay trên thực địa.
Theo ông Hoàng Xuân Toàn, để một guồng công việc lớn vận hành ổn định, phường Thanh Xuân duy trì chế độ giao ban hằng ngày vào 16h.
Tại các buổi giao ban, Trưởng Ban Chỉ đạo trực tiếp rà soát từng nhóm việc, từng hồ sơ, chỉ rõ nguyên nhân chậm trễ và yêu cầu tháo gỡ ngay. Những vấn đề vượt thẩm quyền được tổng hợp, báo cáo cấp trên để xin ý kiến xử lý. Với những hồ sơ khó, lãnh đạo phường không chỉ xử lý bằng văn bản hành chính.
Bí thư Đảng ủy và Chủ tịch UBND phường Thanh Xuân đã trực tiếp chủ trì gần 20 cuộc đối thoại với các hộ dân còn kiến nghị. Với những "điểm nghẽn" vượt thẩm quyền như quỹ nhà tái định cư, phường chủ động báo cáo, đề xuất thành phố xem xét cơ chế phù hợp nhằm bảo đảm quyền lợi cho người dân.
Song song với công tác chuyên môn, công tác tuyên truyền cũng được phường Thanh Xuân xác định phải đi trước một bước, đi cùng và đi đến cùng. Phường không chỉ thông tin qua loa truyền thanh, họp dân, niêm yết công khai, mà còn tận dụng các nền tảng mạng xã hội để đăng tải thông tin chính thống, kịp thời định hướng dư luận, ngăn chặn tin giả, thông tin sai lệch.
Theo ông Nguyễn Hồng Quân, Phó chủ tịch UBND phường Thanh Xuân, yếu tố then chốt giúp địa phương đạt kết quả tích cực trong thời gian ngắn là sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị từ phường tới tổ dân phố. Trong suốt quá trình triển khai, địa phương luôn duy trì đối thoại, lắng nghe và giải đáp kịp thời kiến nghị của người dân.
"Vị trí tái định cư gần nơi ở cũ cũng là một trong những yếu tố giúp người dân yên tâm, đồng thuận hơn với chủ trương giải phóng mặt bằng", ông Quân nói.
Ông cho rằng sự đồng thuận ấy không chỉ đến từ chính sách, mà còn từ cách ứng xử trong từng việc nhỏ. Phường thành lập các tổ cơ động hỗ trợ người dân di chuyển tài sản, nhất là với hộ khó khăn, người già, gia đình chính sách.
Cùng với đó, những "gói an sinh" cũng được triển khai để hỗ trợ các hộ nghèo, hộ bảo trợ xã hội, gia đình người có công. Dịp Tết Nguyên đán, 30 hộ dân có hoàn cảnh khó khăn được trao quà với tổng giá trị 45 triệu đồng. Ngày 15/5, phường tiếp tục trao 63 suất hỗ trợ trị giá 315 triệu đồng cho gia đình người có công và hộ gia đình thuộc diện bảo trợ xã hội.
Ông Quân cho biết những hỗ trợ này không lớn so với giá trị một dự án hạ tầng, nhưng có ý nghĩa thiết thực đối với người dân trong thời điểm phải thay đổi nơi ở, sắp xếp lại cuộc sống.
Trên các khu vực đã phá dỡ, những tấm biển "Trân trọng cảm ơn nhân dân đã bàn giao mặt bằng" được chính quyền phường Thanh Xuân dựng lên. Thư cảm ơn của hệ thống chính trị phường cũng được gửi tới các hộ gia đình, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi dự án và đăng tải trên fanpage, trang thông tin điện tử của phường. Đó là lời tri ân giản dị nhưng cần thiết, bởi sau mỗi mét vuông mặt bằng được bàn giao là sự chia sẻ của người dân với lợi ích chung của thành phố.
Với nhiều hộ dân, việc phải di dời khỏi nơi ở quen thuộc không dễ dàng. Có người sinh sống ở đó hàng chục năm, có người gắn căn nhà với việc kinh doanh, buôn bán, có người coi đó là tài sản tích lũy lớn nhất của cả gia đình. Vì thế, quá trình vận động không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính, mà cần sự kiên trì, thấu hiểu và giải thích cặn kẽ.
Bà Phạm Thị Trọng, Bí thư Chi bộ khu dân cư Thọ, phường Thanh Xuân, là một trong những người trực tiếp tham gia vận động các hộ dân.
Theo bà Trọng, quy trình triển khai của phường được thực hiện bài bản, sau khi chính quyền ban hành thông báo, chỉ 1-2 ngày sau, tổ công tác đã trực tiếp tới từng hộ để lắng nghe kiến nghị, giải thích các nội dung liên quan đến phương án bồi thường.
Bà Trọng đánh giá phương pháp “đi từng ngõ, gõ từng nhà” rất hiệu quả, nhưng đòi hỏi cán bộ cơ sở phải tranh thủ cả buổi tối, ngày nghỉ để gặp gỡ, vận động từng hộ dân. Với những trường hợp phức tạp liên quan đến tranh chấp hoặc yêu cầu bồi thường, các lực lượng phải kiên trì tuyên truyền, vận động theo hướng mềm dẻo, linh hoạt, đồng thời phối hợp chặt chẽ với cơ quan chuyên môn để giải thích trên cơ sở quy định pháp luật cho người dân đồng thuận.
Trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng đô thị bị chậm tiến độ vì vướng mặt bằng, câu chuyện và cách làm ở phường Thanh Xuân cho thấy khi chính quyền cơ sở quyết liệt, bài bản và biết đặt người dân ở vị trí trung tâm, những nhiệm vụ tưởng rất khó hoàn toàn có thể được tháo gỡ.
Dự án đường Vành đai 2,5 có tổng chiều dài 19,41km, mặt cắt ngang 40-50m. Điểm đầu tuyến giao với đường dẫn cầu Thanh Trì, điểm cuối tại phường Phú Thượng. Toàn tuyến được chia thành 13 đoạn, triển khai theo nhiều hình thức và nguồn vốn khác nhau. Đến nay, hơn 7,6km đã hoàn thành theo quy hoạch và 9,36km đang được triển khai đầu tư.
Với đoạn qua phường Thanh Xuân, việc có mặt bằng sạch là điều kiện then chốt để dự án tiếp tục tiến lên sau nhiều năm chờ đợi. Nhìn từ câu chuyện phường Thanh Xuân, thành công trong giải phóng mặt bằng không phải là kết quả của một giải pháp đơn lẻ.
Đó là tổng hòa của nhiều yếu tố như lãnh đạo trực tiếp, điều hành sát sao; bộ máy chuyên môn được tổ chức khoa học; quy trình "cuốn chiếu" rõ ràng; đối thoại thường xuyên; chính sách được giải thích minh bạch; an sinh được quan tâm; và trên hết là sự đồng thuận của người dân.
Từ một nhiệm vụ "khó, khổ, gấp", phường Thanh Xuân đã tạo nên một điểm sáng về hiệu lực, hiệu quả thực thi công vụ. Mô hình ấy cho thấy khi hệ thống chính trị cùng chuyển động, khi người dân được đặt ở trung tâm của quá trình phát triển, những nút thắt lâu năm của hạ tầng đô thị hoàn toàn có thể được tháo gỡ bằng sự quyết liệt, khoa học và nhân văn.
( https://dantri.com.vn/thoi-su/ky-1-hanh-trinh-giai-phong-mat-bang-du-an-vanh-dai-25-khong-cuong-che-20260603183419673.htm?fbclid=IwdGRzaASNqBhjbGNrBI2oDWV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHrT4ymZJOrtc4pR-mVIdjTuHx0dH-8d3CuGHAEAW8l5lqmY3keHHVspUCFby_aem_4kOJndFs6zkFWNaoHxcPzg&gidzl=OQQsS0M3wKrYiR5p2vtjIMopiNKJdEzA9BMt9K3FxnLriEClGS--7oNbvtSIpRPD8Udh9JDH76a90OxiIW)